Sự lựa chọn các mưu sĩ thời Hán - Sở tranh hùng

Đỗ Ngọc Minh

Nếu các quân sư tài giỏi được luận tài năng của họ dựa trên sự thành bại thì cũng rất khó và không công bằng. Bài viết này không so sánh mà chỉ nêu lên một số góc nhìn và hoàn cảnh cũng như cách LỰA CHỌN dẫn đến những kết cuộc khác nhau.

Phạm Tăng là dạng quân sư đến với Hạng Vũ ngay khi thế lực Hạng Vũ mạnh nhất – ông nhìn thấu thời cuộc nhưng không thể thay đổi cái nhìn cảm tính của Hạng Vũ và mất dần vai trò “dự đoán” của mình khi ông không có quyền để quyết định. Khi doanh nghiệp đang là ông trùm lớn mạnh có chăng ý kiến mang tính dự đoán sẽ bị dễ bỏ qua – có chăng cái họ cần là dạng hiến kế cho những cuộc chiến ngắn hạn thấy rõ hiệu quả tức thì để chứng tỏ vai trò của bộ máy chứ không phải dạng nhìn về 1 viễn cảnh xa xăm nhất là lại dưới quyền quyết định của CEO không có tầm nhìn xa.

 

Trương Lương lại là một nhà chiến lược đến với Lưu Bang từ rất sớm – cái Trương Lương nhìn thấy ở Lưu Bang không phải là một CEO giỏi dang ở dạng năng lực chuyên môn, nhưng bù lại là khả năng lắng nghe và dám dùng người. Vai trò của Trương Lương là người vạch ra con đường phía trước và luôn chọn đúng thời điểm để con thuyền này không chệch hướng, bản thân Trương Lương không tham gia sâu vào việc điều hành hay tham gia các trận chiến giành địa bàn hay ngay cả vai trò tổ chức về vận hành như việc chuẩn bị nhân lực hoặc sắp xếp về hậu cần logistic, tiền lương, kho vận, cân nhắc phân bổ nguồn lực … thì cần người khác chính là Tiêu Hà. Cái hay ở Trương Lương khi nhận ra vai trò của mình hoàn thành thì rút – khi Lưu Bang đã giành được thiên hạ cũng giống như doanh nghiệp đã “lên đỉnh” thì cái gọi là “chiến lược” vạch ra trước đây không còn “phù hợp” nữa; cái chiến lược của thị trường và địa bàn tại thời điểm này không phải để tranh giành hay “khởi nghiệp” mà là người vạch ra cách duy trì – đảm bảo sự ổn định của thời cuộc. Trương Lương nhận thấy đâu là điểm dừng. Đến đúng lúc và đi đúng lúc. Chiến lược và tài năng còn phải đúng người đúng thời điểm là vậy.

 

Tiêu Hà là dạng đảm bảo việc điều hành, luôn ở đó sẳn sàng chấp nhận những THAY ĐỔI từ việc thay đổi trạng thái vai trò mới từ đó chấp nhận ĐÁNH ĐỔI để TỒN TẠI. Cái vai trò này thể hiện mạnh khả năng QUẢN LÝ đảm bảo toàn bộ nguồn lực đáp ứng đúng chiến lược và hoàn cảnh hiện tại. Sẳn sàng những mất mát. Doanh nghiệp từ khởi nghiệp đến thành công sẽ có người rời đi, sẽ có những sự bất đồng rạn nứt do sự chuyển đổi thì việc KHÔNG THAY ĐỔI TRẠNG THÁI hợp lý sẽ không còn thể tồn tại trong TRẠNG THÁI MỚI. Vai trò người điều hành tổ chức phải chấp nhận như vậy để ĐIỀU HÀNH một bộ máy cũ nhưng sứ mạng và nguồn lực đã thay đổi; sự tính toán hậu cần không đơn thuần cho việc tranh giành cuộc chiến mà là sự ổn định lâu dài.

 

Hàn Tín được hậu thế phong là “binh tiên” cũng đã nói rõ khả năng dụng binh siêu việt. Nhưng kết cuộc của Hàn Tín thì khá bi đát. Có những bài phân tích rất nhiều từ sau này về cái kết này. Cái tôi muốn nói chỉ là Hàn Tín do dự trong điểm dừng khi mà thế cuộc đã thay đổi – đòi hỏi một quyết định dứt khoát chứ không phải cái thế “tình ngay lý gian” và lại giao quyền “định đoạt” cho kẻ khác lại là một quân chủ như Lưu Bang. Nhắc lại khi Lưu Bang hỏi Hàn Tín coi ta có thể cầm được bao nhiêu quân thì Hàn Tín trả lời ngay thẳng là “chúa công có thể dẫn quân 10 vạn” – Lưu Bang hỏi thêm thế ngươi có thể nắm bao nhiêu quân? – Hàn Tín trả lời “ trên trăm vạn và nhiều nữa cũng không sao”. Khi đó Lưu Bang khá không hài lòng và nói “sao lại như thế được, nếu vậy làm sao ta có thể QUẢN ĐƯỢC nhà ngươi”. Hàn Tín nghe thấy vội “bào chữa” rằng chúa công là người giỏi “quản tướng” chứ không phải quản quân. … Từ đó Hàn Tín luôn là “cái gai” trong lòng Lưu Bang. Khi giải quyết được đối thủ lớn nhất là Hạng Vũ thì vai trò của Hàn Tín đã không còn cần thiết nữa. Việc này đẩy Hàn Tín trước 2 lựa chọn – Thứ 1 nghe lời Khoái Việt tự tách doanh nghiệp và làm chủ một phương với đủ quân lực và tài năng quân sự thì việc này hoàn toàn có thể. Thứ 2 hoàn toàn thuần phục tự thoái lui như Trương Lương hay theo kiểu giao binh quyền để nhận 1 chức tước làm tại trung ương hơn là cái vị trí vua 1 phương nhạy cảm này. Hàn Tín do dự vừa không muốn thành lập doanh nghiệp mới vừa muốn độc lập một phương và hy vọng là Lưu Bang sẽ nghĩ đến công lao mà cho toại nguyện. Đó là sự lựa chọn sai lầm – Hàn Tín có thể giỏi vào thời chinh chiến – bày mưu tính kế cho các chiến lược thời loạn, nhưng khi trạng thái thay đổi việc cần là khả năng xây dựng củng cố vị thế thì Hàn Tín không thể đáp ứng được. Bên cạnh Lưu Bang lúc đó còn những người tốt hơn và đáng tin hơn như Tiêu Hà, Hạ Hầu Anh và cả Trần Bình.

 

Tóm lại:

Sự lựa chọn dẫn đến những kết cuộc khác nhau giữa các mưu sĩ.

Ở mỗi giai đoạn của thời đại đòi hỏi cách thích ứng khác nhau để tồn tại hay phát triển hoặc rút lui để bảo toàn – hoặc một lựa chọn khác là cố gắng đi ngược lại sự thay đổi để trở thành vật cản.

Bất cứ việc gì thành công đều do đáp ứng đủ thiên thời, địa lợi và nhân hòa.